De beroepsziekte asbestose is dan ook vooral het gevolg van deze laatste situatie. In het volgende wordt een korte toelichting gegeven op de schadelijke werking van de asbestvezel op het menselijk lichaam, vooral op de longen.
De asbestvezel in de longen.

Elke cel in het menselijk lichaam heeft zuurstof en voedingsstoffen nodig om te kunnen blijven leven. Daarom hebben we een natuurlijke drang om in te ademen (zuurstof) en te eten en te drinken. Het bloed zorgt voor het transport van zuurstof en voedingsstoffen naar de cel.

In de cel worden de voedingsstoffen met behulp van de zuurstof omgezet in bruikbare stoffen voor de cel. Bij dit zogenaamde ’verbrandingsproces’ komen afvalstoffen vrij. Onder meer koolzuurgas. Het bloed zorgt eveneens voor het transport van deze afvalstoffen, zodat deze op de gebruikelijke manier verwijderd kunnen worden. Het ’afval’ gas koolzuur wordt via de longen verwijderd.

In de longen vindt de uitwisseling van zuurstof en koolzuur plaats met het bloed: We ademen lucht in. Hierin zit zo’n 20% zuurstof. In de longen wordt de zuurstof opgenomen in het bloed en wordt de koolzuur uit het bloed afgegeven. Bij het uitademen wordt deze koolzuur uitgeblazen.

Tijdens het inademen zullen er – afhankelijk van de verontreiniging van de lucht - vele andere stoffen en stofdeeltjes mee de longen in gaan. Meestal is dit geen probleem. Een groot deel van deze stofdeeltjes wordt weer uitgeademd. Verder is het eerste gedeelte van de luchtweg en de longen bedekt met het zogenaamde trilhaar-epitheel. Dit trilhaar-epitheel vangt stofdeeltjes en vezels op en werkt het langzaam terug naar de keelholte, waar het in de slokdarm terechtkomt en vervolgens in de maag.

Het probleem ontstaat als er asbestvezels in de lucht zitten. De lange, dunne, naaldachtige vorm van de asbestvezels vormt en probleem. Daar kan ons lichaam niet goed mee overweg. Het trilhaar-epitheel blijkt niet in staat om alle asbestvezels uit de luchtpijp en de longen te verwijderen.

Op basis van onderzoek neemt men aan dat ongeveer 25% van de asbestvezels die ingeademd worden, in de longen achterblijven. Deze vezels vormen een gevaar voor de gezondheid als ze bepaalde afmetingen hebben.

Het gaat om vezels die:

• langer zijn dan 5 mu
• dunner dan 3 mu
• een lengtedikte verhouding hebben van 3 :1

Kortere vezels worden door het lichaam ingekapseld en zo onschadelijk gemaakt. Veel langere vezels zullen niet zo diep in de longen kunnen doordringen. Met name de vezels van de amfibole vorm van asbest vormen het grootste probleem. De genoemde vezels zijn met name een probleem omdat zo scherp zijn dat ze de cellen van de longwand voortdurend irriteren.

Drie verschillende longziekten worden direct met het inhaleren van asbestvezels in verband gebracht. Dit zijn:

• Asbestose
• Mesothelioom
• Asbestgerelateerde longkanker

Hierna wordt enige informatie gegeven over deze longziekten.

Asbestose

Asbestose is de bekendste asbestziekte. Asbestose komt vrijwel alleen voor onder medewerkers van bedrijven waar asbest is verwerkt of waar asbest werd gebruikt. Asbestose is dus te beschouwen als een beroepsziekte.
De eerste verschijnselen van asbestose verschijnen doorgaans 10 tot 30 jaar nadat men vrijwel dagelijks met asbest in aanraking is gekomen.

Medisch gezien is asbestose een vermindering van de longfunctie door het dichtslibben van de longblaasjes. Doordat asbestvezels gedurende langere tijd het longweefsel binnendringen ontstaat er een vermindering van het aantal werkende longblaasjes. Dit veroorzaakt een achteruitgang van de longfunctie en een verstijving van de longwand. Omdat asbestvezels moeilijk uit de longen te verwijderen zijn voor het lichaam, kan deze vermindering van de longfunctie gewoon doorgaan, ook als er geen blootstelling meer is aan asbestvezels.

Alle soorten asbest kunnen asbestose veroorzaken. Asbestose op zich is niet direct dodelijk. Omdat de longfunctie echter achteruit gaat, wordt het hart zwaarder belast (sneller kloppen om het lichaam toch van voldoende zuurstof te kunnen blijven voorzien). Hierdoor kunnen er hartklachten gaan ontstaan.

Mesothelioom

Mesothelioom is ook te beschouwen als een beroepsziekte, omdat deze ziekte voor zo’n 80% van de mensen die het hebben (gehad) is terug te voeren op asbestbesmetting.

Mesothelioom komt echter niet alleen voor bij personen die beroepsmatig met asbest hebben gewerkt. Het komt ook voor bij hun gezinsleden. Verder komt het voor bij mensen die in de nabijheid van asbestmijnen en asbestverwerkende industrie wonen.

Mesothelioom is een kwaadaardige kanker van het long- of buikvlies met vrijwel altijd een dodelijke afloop.
De ziekte openbaart zich tussen 10 en 60 jaar nadat men met de fatale vezels in aanraking is gekomen. Deze ziekte wordt veelal veroorzaakt door harde, relatief lange en dunne asbestvezels. Deze vezels komen vooral voor in de amfibole groep (crocidoliet).

Asbestgerelateerde longkanker

Longkanker is eigenlijk een verzamelnaam voor verschillende soorten tumoren in de longen. De oorzaak van longkanker is verschillend. Een belangrijke oorzaak is (langdurige) blootstelling van de longen aan kankerverwekkende stoffen. Dit kunnen stoffen zijn die in de lucht voorkomen.

De meest bekende oorzaak is roken. Hierbij worden tijdens het inhaleren voortdurend kankerverwekkende stoffen in geconcentreerde vorm in de longen gebracht. De combinatie van roken en blootstelling aan asbest verhoogt de kans op longkanker aanzienlijk.

De reden hiervoor is tweeledig:

• Roken heeft een verdovende werking op het trilhaar-epitheel, hierdoor kunnen er relatief meer asbestvezels de longen binnendringen.
• De asbestvezels in de longen irriteren en beschadigen het longweefsel en de longcellen die hierdoor gevoeliger zijn voor de kankerverwekkende stoffen die - tijdens het roken - ingeademd worden.

De incubatietijd van longkanker is zo’n 10 tot 30 jaar.

Behalve deze drie longziekten zijn er nog twee aandoeningen die in verband worden gebracht met asbest:

• pleurale plaques
• asbestwratten

Pleurale plaques

Dit is een benaming voor verdikkingen in het borstvlies. Hierdoor vermindert de flexibiliteit van de longen en wordt de ademhaling op den duur wat bemoeilijkt. Deze ziekte wordt niet altijd ontdekt bij patiënten en vaak pas op latere leeftijd. De symptomen niet altijd merkbaar. Asbest wordt beschouwd als een van de mogelijke veroorzakers van deze longziekte, maar niet als enige.

Asbestwratten

Als de huid regelmatig in aanraking komt met asbest kunnen de zogenaamde ’asbestwratten’ ontstaan. Vooral op plaatsen waar men een wondje heeft. ’Asbestwratten’ zijn ontstekings- reacties op de asbestvezel die over het algemeen vanzelf genezen en onschadelijk zijn.

Gezondheidsrisico’s van de ”Man Made Mineral Fibers” (MMMF)

Blootstelling aan glas- en steenwolvezels kan aanleiding geven tot effecten bestaande irritatie van slijmvliezen in de ogen, neus en bovenste luchtwegen. Tevens kan door mechanische microbeschadigingen van de huid, ontstaan bij wrijven, jeuk optreden.